Русский
«Պատերազմն ավարտվել է»․ միջազգային քաղաքականության մեջ այս արտահայտությունը սովորաբար հնչում է այն ժամանակ, երբ կողմերը դադարեցնում են կրակը, սկսում են քաղաքական բանակցությունները, իսկ հասարակությունը փորձում է վերադառնալ բնականոն կյանքին։
Սակայն Մերձավոր Արևելքում զարգացումները ցույց են տալիս, որ 21-րդ դարի հակամարտություններն այլևս չեն ավարտվում դասական պատերազմների տրամաբանությամբ։ Դրանք հաճախ պարզապես փոխում են իրենց ձևը՝ ռազմական բախումներից անցնելով քաղաքական, տնտեսական և հոգեբանական դիմակայության փուլերի։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վերջին հայտարարությունները հենց այս հակասության լավագույն օրինակներից են։ Մի կողմից՝ նա խոսում է Իրանի նկատմամբ վճռական հաղթանակի, Թեհրանի ռազմական ներուժի ոչնչացման և հակամարտության ավարտի մասին, մյուս կողմից՝ տարածաշրջանից շարունակում են ստացվել տեղեկություններ իսրայելական ավիահարվածների, Լիբանանում աճող զոհերի, Իրանի կոշտ հայտարարությունների և նոր հնարավոր էսկալացիաների մասին։ Ստացվում է մի իրավիճակ, որտեղ պատերազմի ավարտի մասին խոսում են գրեթե բոլորը, սակայն խաղաղության նշանները դեռևս տեսանելի չեն։
Թրամփը փաստացի հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն իր նպատակներին հասել է ռազմական և տնտեսական ճնշման միջոցով, իսկ բանակցությունները դարձել են այդ ճնշման արդյունքը։ Այս մոտեցումը նոր չէ ամերիկյան քաղաքականության համար, սակայն Թրամփի հռետորաբանությունը տարբերվում է նրանով, որ նա բացահայտորեն ներկայացնում է ռազմական ուժը որպես արտաքին քաղաքականության գլխավոր գործիք։ Նրա խոսքով՝ Իրանը կորցրել է իր ռազմական հնարավորությունների զգալի մասը, ամերիկյան գործողությունները ոչնչացրել են ռազմաօդային ու հակաօդային պաշտպանության համակարգերը, իսկ Վաշինգտոնն այժմ գտնվում է առավել շահեկան դիրքում։
Սակայն այստեղ առաջանում է կարևոր հարց․ եթե հակառակորդն իսկապես ամբողջությամբ ջախջախված է, ապա ինչո՞ւ են բանակցությունները դեռ շարունակվում։ Պատմությունը ցույց է տալիս, որ լիակատար ռազմական հաղթանակների դեպքում սովորաբար բանակցություններ չեն լինում, լինում են պայմաններ, որոնք պարտադրվում են պարտված կողմին։ Իսկ եթե շարունակվում են քննարկումները, նշանակում է՝ հակառակ կողմը դեռ պահպանում է որոշակի լծակներ։
Թեհրանի դիրքորոշումն արմատապես տարբերվում է Վաշինգտոնի ներկայացրած պատկերից։ Իրանի պաշտոնյաները շարունակում են պնդել, որ երկիրը չի պարտվել և պատրաստ է շարունակել բանակցությունները միայն այն դեպքում, եթե մյուս կողմերը կատարեն իրենց պարտավորությունները։ Այս մոտեցումն ինքնին կարևոր քաղաքական ուղերձ է. Իրանը փորձում է ցույց տալ, որ ինքը բանակցությունների սեղանի շուրջ նստում է ոչ թե որպես պարտված, այլ որպես հավասար գործընկեր։ Այդ պատճառով էլ Թեհրանը խոսում է սառեցված ակտիվների ապասառեցման, տարածաշրջանային անվտանգության երաշխիքների և Իսրայելի գործողությունների սահմանափակման մասին։ Եթե Իրանը լիովին կորցրած լիներ իր դիրքերը, ապա նման պահանջներ առաջ քաշելու հնարավորություն դժվար թե ունենար։
Հենց այդ պատճառով ռուսական կողմը, մասնավորապես՝ Դմիտրի Մեդվեդևը, շեշտում է, որ Թեհրանը չի պարտվել այս պատերազմում Վաշինգտոնին՝ չնայած Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի սպանությանը և հրթիռային հարվածներին։
ԱՄՆ-ի և Իրանի հակամարտությունը վաղուց դադարել է լինել երկու պետությունների միջև սովորական դիմակայություն. այն վերածվել է ամբողջ տարածաշրջանը ներառող բարդ համակարգի։ Իրանը տարածաշրջանում ունի քաղաքական, ռազմական և գաղափարական ազդեցության լայն ցանց։ Այդ ազդեցության տարբեր օղակներ գործում են Լիբանանում, Իրաքում, Սիրիայում, Եմենում և Պաղեստինյան տարածքներում։ Հետևաբար, նույնիսկ եթե Վաշինգտոնն ու Թեհրանը համաձայնության հասնեն, դա դեռ չի նշանակում, որ տարածաշրջանի մյուս ճակատներում լարվածությունը կվերանա։
Հենց այստեղ է գտնվում ներկայիս իրավիճակի գլխավոր հակասությունը. մի ճակատում կարող է հայտարարվել պատերազմի ավարտ, բայց մյուս ճակատներում մարտական գործողությունները շարունակվեն։ Արդյունքում ձևավորվում է «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» իրավիճակը, որը Մերձավոր Արևելքի համար արդեն դարձել է սովորական իրականություն։