Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում կրոնական թեմատիկան պարբերաբար վերածվում է քաղաքական գործիքի։ Վերջին տարիներին այդ օրինաչափությունը հատկապես տեսանելի է Նիկոլ Փաշինյանի և նրա ղեկավարած Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության գործողություններում։ Եթե մի փուլում հրապարակայնորեն շեշտադրվում էր պատարագների մասնակցության, պաս պահելու և «հավատավոր քրիստոնյայի» կերպարի կարևորությունը, ապա ներկայումս այդ գիծը ակնհայտորեն մղվել է երկրորդ պլան։

Փաշինյանը ժամանակին հայտարարել էր, որ պատարագների իր մասնակցությունն ու անձնական հավատքի դրսևորումները հիմք են տալիս բարձրաձայնելու եկեղեցու կառավարման հարցերը։ Այդ համատեքստում անգամ քննարկումների առարկա դարձավ Հայ Առաքելական եկեղեցու ղեկավարության գործունեությունը՝ ուղղակի կամ անուղղակի անդրադարձներով Գարեգին Բ-ի դիրքավորմանը։ Սակայն քաղաքական օրակարգի փոփոխությանը զուգընթաց նվազեց նաև այդ թեմայի ընդգծումը։

Այսօր իշխանության ներկայացուցիչների հրապարակային ակտիվությունը կենտրոնացած է ընտրական գործընթացների, քարոզչական հանդիպումների և սոցիալական շփումների վրա։ Միևնույն ժամանակ, նախկինում բարձրաձայնված՝ եկեղեցական կյանքին ակտիվ մասնակցելու խոստումները չեն պահպանվում նույն հետևողականությամբ։ Սա ձևավորում է հակասություն՝ հռչակված արժեքների և ընթացիկ քաղաքական վարքագծի միջև։

Քաղաքական վերլուծաբանները նկատում են, որ կրոնական թեմատիկան հաճախ կիրառվում է ընտրազանգվածի տարբեր շերտերի հետ հաղորդակցվելու նպատակով։ Հայաստանի նման հասարակությունում, որտեղ Հայ Առաքելական եկեղեցին շարունակում է ունենալ նշանակալի սոցիալական ազդեցություն, հավատքի շուրջ ձևավորված հռետորաբանությունը կարող է ծառայել քաղաքական լեգիտիմության ամրապնդմանը։ Սակայն երբ այդ հռետորաբանությունը դառնում է իրավիճակային և փոփոխական, առաջանում է վստահության խնդիր։

Հատկանշական է նաև ժամանակային համընկնումը․ ընտրություններին նախորդող փուլերում քաղաքական ուժերը սովորաբար ավելի զգայուն են դառնում հասարակության արժեքային համակարգի նկատմամբ։ Այդ ֆոնին եկեղեցու թեման կարող է կամ ակտիվացվել, կամ ժամանակավորապես «սառեցվել»՝ կախված քաղաքական հաշվարկներից։

Այս իրավիճակը վկայում է ավելի լայն խնդրի մասին՝ արժեքների և քաղաքական շահի հարաբերակցության։ Երբ հավատքը ներգրավվում է քաղաքական պայքարի մեջ, այն կորցնում է իր բացառապես հոգևոր բնույթը և վերածվում է հանրային դիսկուրսի գործիքի։ Իսկ հասարակության համար հիմնական հարցը մնում է նույնը․ արդյոք խոսքն ու գործը համընկնո՞ւմ են, թե՞ կրոնական շեշտադրումները պարզապես քաղաքական տեխնոլոգիա են։

Վերջիվերջո, ընտրական գործընթացների ավարտից հետո էլ իշխանության և եկեղեցու հարաբերությունները շարունակելու են մնալ հանրային ուշադրության կենտրոնում։ Իսկ քաղաքական պատասխանատվության չափանիշը լինելու է ոչ թե հռետորաբանության բարձրությունը, այլ վարքագծի հետևողականությունը։

Արդյունքում, հանրային դիսկուրսում ծագում է խորհրդանշական որոնում՝ որտե՞ղ է այն «հավատավոր առաջնորդը», որի մասին բարձրաձայնվում էր։ Իսկ այս հարցի պատասխանը պայմանավորելու է ոչ միայն Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության քաղաքական վստահելիությունը, այլ նաև իշխանության և արժեքային դաշտի հարաբերակցության ընկալումը առաջիկա փուլում։ 

Նարե Գնունի