Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև ընթացող զարգացումներն այսօր ավելի շատ հիշեցնում են ոչ թե ավարտվող հակամարտություն, այլ երկարաձգվող, փուլ առ փուլ սրվող ռազմավարական մրցակցություն, որտեղ դեռ վաղ է խոսել վերջնական հանգուցալուծման մասին։

Վերջին տեղեկությունների համատեքստում պատկերը ձևավորվում է բավականին բազմաշերտ։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը կոշտ քննադատությամբ է արձագանքել Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցի դիրքորոշմանը՝ պնդելով, որ Իրանի միջուկային հնարավորությունների գնահատումը սխալ է և հիմնված է վտանգավոր թյուրիմացությունների վրա։

Նրա հռետորաբանությունը միաժամանակ համատեղում է ինչպես անվտանգության, այնպես էլ տնտեսական քննադատության տարրեր՝ նշելով, որ Իրանի միջուկային զինվածությունը կարող է գլոբալ անվտանգությունը վերածել պատանդային իրավիճակի, և միաժամանակ քննադատելով Գերմանիայի ներկայիս տնտեսական ու քաղաքական վիճակը։

Այս քաղաքական խոսույթին զուգահեռ Սպիտակ տանը քննարկվում է Իրանի նկատմամբ երկարաժամկետ տնտեսական ճնշման ռազմավարություն՝ հիմնականում նավթային արտահանման և ծովային լոգիստիկայի սահմանափակման միջոցով։ Խոսքը վերաբերում է ոչ թե անմիջական ռազմական գործողություններին, այլ այնպիսի համակարգային ճնշման, որը կարող է խոչընդոտել Իրանի նավահանգիստներից նավերի, այդ թվում՝ նավթատար տանկերների շարժը։

ԱՄՆ ղեկավարությունը այս տարբերակը դիտարկում է որպես միջանկյալ լուծում՝ ավելի քիչ ռիսկային, քան ռազմական էսկալացիան, բայց ավելի ազդեցիկ, քան դիվանագիտական ճնշման սովորական գործիքները։ Իրանի նկատմամբ այս քայլը չի սահմանափակվում միայն տարածաշրջանային շրջանակով, այլ ունի գլոբալ ֆինանսական և բանկային համակարգերի վրա ազդեցություն ունենալու նպատակ։

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն ևս ընդգծել է, որ Վաշինգտոնը պատրաստ է ուժեղացնել ճնշումը, եթե Իրանը չգնա համաձայնության, ինչը ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ դիվանագիտական դաշտը այս պահին գործում է ուժային լծակների գերակայության ներքո։

Սակայն այս ամբողջ ռազմավարության ներսում նկատվում են նաև հակասություններ։ Մի կողմից կան պաշտոնյաներ, որոնք աջակցում են ճնշման սրացմանը՝ այն դիտարկելով որպես բանակցային արդյունք ստանալու միջոց, մյուս կողմից՝ հնչում են զգուշացումներ, որ նման քաղաքականությունը կարող է վտանգավոր հետևանքներ ունենալ։

Հատկապես նշվում է Հորմուզի նեղուցի հնարավոր խափանման կամ տարածաշրջանային լարվածության աճի ռիսկը, ինչը կարող է անմիջականորեն ազդել համաշխարհային էներգետիկ շուկաների վրա՝ բարձրացնելով նավթի գները և ստեղծելով տնտեսական ցնցումներ։

Այս ամբողջ պատկերի մեջ Իրանը շարունակում է մնալ ռազմավարական առանցքային հանգույց՝ ոչ միայն որպես տարածաշրջանային ուժ, այլ նաև որպես գլոբալ էներգետիկ և անվտանգային հավասարակշռության կարևոր գործոն։ Նրա շուրջ ձևավորվող ճնշումները, պատժամիջոցները և դիվանագիտական պահանջները միահյուսվում են ավելի լայն մրցակցության մեջ, որտեղ ներգրավված են ոչ միայն ԱՄՆ-ն ու Իրանը, այլ նաև այլ միջազգային դերակատարներ։

Այսպիսով, ներկա իրավիճակը կարելի է բնութագրել որպես շարունակական լարվածության փուլ, որտեղ հակամարտությունը դեռևս չի մտել վերջնական լուծման ուղի։ Եվ հենց այդ պատճառով էլ վաղ է խոսել ավարտի մասին․ այս փուլում ավելի ճիշտ է դիտարկել գործընթացը որպես երկարատև աշխարհաքաղաքական խաղ, որտեղ յուրաքանչյուր քայլ կարող է փոխել հավասարակշռությունը՝ առանց կանխատեսելի վերջնական հանգրվանի։

Ալիտա Եղիազարյան