Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսում գերիների թեման շարունակում է մնալ ամենացավոտ և ամենազգայուն հարցերից մեկը։ Վերջին հարցազրույցում Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ գերիների վերադարձի թեմայով չի բարձրաձայնում մանրամասներ, քանի որ դա կարող է խոչընդոտել գործընթացին։ Որպես օրինակ նա նշեց Վագիվ Խաչատրյանի դեպքը՝ պնդելով, որ եթե բարձր ամբիոնից հրապարակայնորեն խոսեր նրա վերադարձի մասին, ապա այդ վերադարձը պարզապես տեղի չէր ունենա։ Փաշինյանը նաև ընդգծեց, որ յուրաքանչյուր պաշտոնական այցի ընթացքում անդրադառնում է գերիների հարցին, այդ թվում՝ միջազգային շփումների շրջանակում, սակայն դրանից ավելին հանրությանը հայտնել չի ցանկանում։

Այս մոտեցումը՝ «լռությունը հանուն արդյունքի», իշխանության կողմից ներկայացվում է որպես դիվանագիտական անհրաժեշտություն։ Սակայն հենց այստեղ է առաջանում գլխավոր հակասությունը։ Մի կողմից՝ Փաշինյանը վստահեցնում է, որ իր լռությունը նպաստում է վերադարձի հնարավորությանը, մյուս կողմից՝ այսօր Իլհամ Ալիևը հրապարակավ հայտարարում է, որ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության վերադարձը Բաքվի բանտերից բացառվում է։

Այս համատեքստում ձևավորվում է քաղաքական ու բարոյական լուրջ դիլեմա։ Եթե լռությունը արդյունք է ապահովում, ապա ինչո՞ւ է ադրբեջանական կողմը բաց տեքստով փակուղի ստեղծում հենց այն հարցում, որը Հայաստանի ներսում ներկայացվում է որպես «զգայուն բանակցային գործընթաց»։ Եթե յուրաքանչյուր հանդիպման ժամանակ թեման բարձրացվում է, ինչպե՞ս է ստացվում, որ հակառակ կողմը ոչ միայն չի մեղմում դիրքորոշումը, այլ նաև այն ավելի է կոշտացնում հրապարակային հարթակներում։

Ստացվում է երկակի իրականություն․ Հայաստանի ներսում հասարակությանը հորդորվում է վստահել լուռ դիվանագիտությանը, իսկ Ադրբեջանում նույն թեմայով հնչում են կտրուկ և բացասական հայտարարություններ։

Այս իրավիճակում «լռության գինը» դառնում է քաղաքական հաշվետվողականության հարց։ Եթե իշխանությունը ընտրում է չբարձրաձայնելու ճանապարհը՝ հղում անելով գործընթացի նրբություններին, ապա հանրությունն ունի հարց՝ ի՞նչ չափելի արդյունք է ապահովել այդ լռությունը։ Գերիների թեման միայն դիվանագիտական հարց չէ․ դա մարդկային ճակատագրերի, պետական արժանապատվության և հասարակական վստահության խնդիր է։

Ավելին՝ երբ հակառակ կողմը հրապարակայնորեն ձևակերպում է «անհնար» բառը, լռությունը կարող է ընկալվել ոչ թե որպես բանակցային հնարք, այլ որպես տեղեկատվական վակուում, որը լցվում է հակառակ կողմի նարատիվով։ Այդ պարագայում հանրային դաշտում գերակշռող դառնում է ոչ թե հայկական դիրքորոշումը, այլ ադրբեջանական մեսիջը։

Գերիների հարցը պահանջում է ոչ միայն բանակցային աշխատանք, այլ նաև վստահության կառավարման ռազմավարություն ներսում։ Երբ հասարակությանը առաջարկվում է հավատալ արդյունքին՝ առանց գործընթացի թափանցիկության նվազագույն չափաբաժնի, ապա յուրաքանչյուր հակադարձ հայտարարություն դառնում է հարված այդ վստահությանը։

Եվ քանի դեռ չկա հստակ ցուցանիշ, որ լռությունը բերում է համակարգային վերադարձների, հարցը մնում է բաց․ արդյո՞ք լռությունը բանակցային գործիք է, թե քաղաքական պաշտպանական մեխանիզմ։

Նարե Գնունի