Բանակի արդիականացման, բարեփոխման և արհեստավարժ Զինված ուժերի կայացման մասին հաճախ խոսող Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա վարչախումբը, պետք է հիշել, անցած տարի նախընտրական քարոզարշավին, մարդկանց ձայներն «ապառիկ» գնելու այլ տարբերակ չունենալով, խոստանում էին կրճատել պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը մինչև մեկ տարի։ Եվ ընտրողը հրճվում էր այդ խոստմամբ՝ առանց մտածելու, թե թերլրացվող զորքի փոխարեն այդ ո՞վ է ապահովելու մեր ռազմական անվտանգությունը։ Իհարկե, եթե Զինված ուժերի փոքրացված թվակազմն արմատապես վերազինվեր և որակապես բոլորովին նոր սպառազինություն ունենար, թերևս կարող էր համարժեք իրագործել մարտական առաջադրանքը։ Բայց ինչպես խոստովանում է հենց Փաշինյանը՝ Հայաստանի ռազմամթերքի պարկը դատարկ է այն աստիճանի, որ անգամ զենքի դիմաց վճարելով՝ այն չենք կարողանում ստանալ։
Պաշտպանության նախարարության ղեկավար կազմում ոչ թե քաղաքական հավատարմության հիմքով, այլ իրապես արհեստավարժ զինվորականության նշանակման դեպքում գործընթացը պետք է որ զարգանար խիստ միարժեք՝ բանակը փուլ առ փուլ պիտի վերականգներ պատերազմում կրած կորուստները, բազմապատկեր կրակային հզորության, շարժունության և արագ բացազատման հնարավորությունները։ 44-օրյա պատերազմը, ապա Հայաստանի տարածքի մի մասի ռազմակալումը ցույց տվին, որ թշնամին մեզնից առաջ է անցել բանակաշինության հարցում։ Իսկ քանի որ հնարավոր նոր պատերազմի անոնսն արված է և՛ Բաքվից, և՛, որքան էլ տարօրինակ է, Երևանից, պետք է մշտապես մարտական պատրաստականության բարձր աստիճանի վրա լինել։
Այսօր Հայաստանի ամբողջ տարածքում չկա որևէ բնակավայր, որն Ադրբեջանի Զինված ուժերի առնվազն մեկ զորատեսակի համար հասանելի չէ, հետևաբար՝ մեր պետությունը չունի թիկունք և ռազմավարական խորություն, բայց չունի նաև խոր էշելոնացված պաշտպանություն։ 2019-ին հադրութցիները չէին էլ կարող ենթադրել, որ իրենց քաղաքը երբևէ կհանձնվի թշնամուն, բայց դա տեղի ունեցավ։ 2021-ին ջերմուկցիները կմտածեի՞ն, որ մեկ տարի անց իրենց քաղաքից անզեն աչքով դիտարկելու են ադրբեջանական հենակետերը։ Հայաստանի բոլոր բնակավայրերում և նույնիսկ Երևանում ապրող մարդիկ պետք է ընկալեն, որ իրենց գլխին թշնամական ներխուժման, օրինակ՝ ավիահարվածների վտանգ է կախված։
Ադրբեջանը դեռևս արբեցած է սեփական հաղթանակից, քանի որ պատերազմի արդյունքում ստացել է անհամեմատ շատ հողատարածք, քան անգամ կարող էր պատկերացնել տասնյակ տարիներ շարունակ։ Նախատեսվող հինգի փոխարեն՝ Արցախի սահմանադրական տարածքից թշնամուն հանձնվել է ինը շրջան՝ Ջրականի, Վարանդայի, Կովսականի, Միջնավանի, Ակնայի, ինչպես նաև՝ բանակցություններով չնախատեսված՝ Քարվաճառի, Քաշաթաղի, Հադրութի և Շուշիի շրջանները, էլ չասած՝ տասնյակ գյուղեր Մարտունու, Մարտակերտի և Ասկերանի շրջաններից։ Արդյունքում, սակայն, Արցախը ոչ միայն միջանկյալ կարգավիճակ չի ստացել, այլև մեծ հարցականի տակ է նրա հայապատկան հատվածի ճակատագրի հարցը։ Ռուս խաղաղապահների մանդատի ժամկետի ավարտին մնացել է երեք տարուց էլ պակաս ժամանակ։ Ի՞նչ է լինելու արցախահայության հետ նրանց դուրս գալու դեպքում, եթե ոչ բռնագաղթ ու ցեղասպանություն։
Քանի դեռ Հայաստանում իշխանության է Փաշինյանի վարչախումբը, Բաքուն շարունակելու է սեփական հաղթանակը կապիտալիզացնելու իր քայլերը՝ ստանալով առավելագույնը, անգամ այն, ինչը երբևէ նախատեսված չի եղել, օրինակ՝ անկլավներ Հայաստանի տարածքից։ Հետպատերազմյան ստատուս-քվոն ամբողջապես հօգուտ Բաքվի և ի վնաս մեզ է։ Դրա ամրագրման վերջնակետը, փաստորեն, Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքումն է, որը ոչ միայն ենթադրելու է Արցախի վերջնական օտարում թշնամուն և այդպիսով՝ պատմական հանցագործություն հայ ժողովրդի դեմ, այլև բացելու է Հայաստանի նկատմամբ նոր ագրեսիայի նախադուռը։
Դավիթ Սարգսյան