Ամերիկացի բանակցողները խոստացել են Հայաստանին հասանելիություն տալ Nvidia ընկերության ԱԻ չիպերին՝ Ադրբեջանի հետ անցյալ տարի խաղաղության համաձայնագիրը հեշտացնելու դիմաց, հաղորդել է «The Wall Street Journal»-ը՝ հղում անելով բանակցողներին։

Դիվանագետների և փորձագետների կարծիքով՝ սա «չիպային դիվանագիտության» առաջին հայտնի դեպքերից մեկն է, որը կիրառվում է խաղաղության համաձայնագիրը հեշտացնելու համար։ Այն ամրապնդել է Սպիտակ տան կապերը Nvidia-ի հետ, որի գործադիր տնօրեն Ջենսեն Հուանգը պարբերաբար խորհրդատվություն է տրամադրում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին արհեստական ​​ինտելեկտի քաղաքականության վերաբերյալ։

Անցյալ ամիս Նիկոլ Փաշինյանը՝ Nvidia-ի և Dell-ի ղեկավարների հետ միասին մասնակցել է Հրազդանում Firebird տվյալների կենտրոնի բացմանը, որը Ադրբեջանի հետ սահմանից 50 կմ հեռավորության վրա է։ Ավելի քան 5 միլիարդ դոլար արժողությամբ նախագիծը մինչև հաջորդ տարվա վերջ կտեղակայի Nvidia-ի 70,000 նորագույն արհեստական ​​ինտելեկտի սերվերներ։ Արարողության ժամանակ Փաշինյանը տվյալների կենտրոնը անվանել է «մեծ նվաճում»՝ ընդունելով Թրամփի ներդրումը։

WSJ-ն նշել է, որ Firebird-ի դերի մասին հրապարակայնորեն քիչ է քննարկվել «խաղաղության գործընթացում»։ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիէըի միջև բանակցությունները վտանգի տակ են եղել, և ամերիկյան թիմը եզրակացրել է, որ Հայաստանը կհամաձայնվի գործարքի, եթե նրան առաջարկվի ավելի սերտ տնտեսական կապեր Միացյալ Նահանգների հետ, այդ թվում՝ վաճառքի թույլտվություն Nvidia-ի առաջադեմ չիպերի համար։

ՀՀ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան Քրիստինա Կվիենը նշել է, որ ամերիկացի դիվանագետները այս ամռանը թույլտվություն են խնդրել Առևտրի նախարարությունից՝ Հայաստանին մատակարարելու Nvidia-ի ամենաառաջադեմ չիպերը։ Նրա խոսքով՝ «Nvidia բաղադրիչը շատ կարևոր կտոր էր խորհրդանշականի մեջ»։ Սենատոր Սթիվ Դեյնսը չիպերի ձեռքբերումը անվանել է Փաշինյանի համար «մեծ քաղաքական հաղթանակ»։

WSJ-ի տվյալներով՝ 2025 թվականի հունիսին ԱՄՆ հատուկ դեսպան Սթիվ Վիտկոֆի թիմը պատրաստել է հուշագիր, որը նախատեսում է Firebird չիպերի արտահանման լիցենզիաների տրամադրում՝ որպես խաղաղության համաձայնագրի մաս։ Միացյալ Նահանգները նաև առաջարկել է կառուցել Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ կապող միջանցք, որը կոչվում է «Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP):

Փետրվարին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսը հայտարարել էր, որ Միացյալ Նահանգները հպարտ է Nvidia-ի բարձր արդյունավետության չիպերի լիցենզավորմամբ՝ դրանք անվանելով «նոր շուկաներ ամերիկյան բիզնեսի համար» և «բարգավաճում Հայաստանի ժողովրդի համար»։

Nvidia-ի ավագ գործադիր տնօրեն Ռեւ Լիպարիտյանը նշել է, որ Թրամփի վարչակազմի համար «չիպերի դիվանագիտությունը ուշադրության կենտրոնում է», և Հայաստանում ներդրումները ստեղծում են խաղաղության պայմաններ։ Firebird-ի համահիմնադիր Ռազմիկ Հովակիմյանը հավելել է. «Խաղաղության պայմաններն անհրաժեշտ էին։ Տեխնոլոգիական բազան պետք է լինի անվտանգ և պաշտպանված՝ միջազգային հաճախորդներ ներգրավելու համար»։